Goed nieuws en: werk aan de winkel
De oorlog tussen Israel en Hezbollah/Libanon, het optreden van en tegen
Hamas, onze troepen in Afghanistan en de dagelijkse doden in Irak
bepalen nu - augustus 2006 - in hoge mate het beeld van oorlog en
vrede in Nederland en daarbuiten. In dergelijke omstandigheden is er
weinig aandacht voor goed nieuws. Toch is dat er: uit polemologisch
onderzoek blijkt dat het aantal gewapende conflicten waarbij jaarlijks
meer dan 25 doden vallen, spectaculair is gedaald sinds het einde van
de Koude Oorlog. In 1992 waren er 52 gewapende conflicten, het
hoogste aantal sinds de Tweede Wereld Oorlog, in 2004 nog 30. Ook
het aantal dodelijke slachtoffers van oorlogsgeweld is gedaald: van
gemiddeld 38.000 per conflict in 1950 naar 600 in 2002.
Dit goede nieuws was tot voor kort alleen in de vakliteratuur te vinden. Het is daarom goed dat het Human Security Centre in Canada het initiatief heeft genomen dit breed onder de aandacht te brengen door in 2005 te beginnen met het jaarlijks uit te brengen Human Security Report. Het rapport stelt dat de daling van het aantal conflicten en slachtoffers waarschijnlijk vooral te danken is aan toegenomen activisme van internationale gouvernementele en non-gouvernementele actoren. Onderzoek naar de vraag of die veronderstelling klopt is schaars, maar wel hard nodig.
Er is nog veel meer werk voor onderzoekers. Het aantal mensen dat het eigen land ontvlucht is ten gevolge van oorlogen is bijvoorbeeld gedaald van 17.8 miljoen in 1992 naar 9.7 miljoen in 2003. Daar staat echter tegenover dat het aantal interne vluchtelingen - mensen die van huis en haard verdreven zijn en in hun eigen land een veilig heenkomen zoeken - na een daling van 24 miljoen in 1992 naar 17 miljoen in 1997 in 2003 weer op het niveau van 1992 is. In veel landen krijgen deze interne vluchtelingen geen enkele bescherming van de eigen regering en wordt de toegang tot humanitaire hulp belemmerd door de strijdende partijen. Hoe deze mensen effectief geholpen kunnen worden, is nog amper onderzocht.
Intensiever onderzoek is ook nodig om na te gaan hoe de dertig gewapende conflicten die nog steeds gaande zijn, beëindigd kunnen worden. We weten dat tussen 1989 en 2005 88 gewapende conflicten beëindigd zijn, we weten niet goed hoe dat gebeurd is en of de lessen die daaruit te trekken zijn ook te gebruiken zijn om de oorlogen die nog gaande zijn tot een vreedzaam einde te brengen.
Ten slotte: er is weliswaar in steeds meer landen vrede, maar onderzoek leert ook dat vrede vaak broos en niet duurzaam is. Hoe vrede te stabiliseren en hoe ervoor te zorgen dat aanleidingen voor het hervatten van geweld weggenomen worden, zijn belangrijke vragen voor polemologisch onderzoek. Onze Stichting Vredeswetenschappen stimuleert al onderzoek naar de bijdrage van economie en recht aan vrede, maar het is duidelijk dat we er daarmee niet zijn. Meer onderzoek op meer gebieden is hard nodig om het succesvolle internationale activisme voor vrede te ondersteunen en bevorderen. Er is, kortom, nog veel werk aan de winkel.
Ben Schennink, lid bestuur. (b.schennink@ru.nl)
